Hàng năm cùng với nhiều nghi lễ của Phật giáo để tưởng nhớ đến ngày Phật đản sinh tất cả nhà chùa hay tự viện cũng như phật tử nhân dân tổ chức nghi lễ tắm Phật. Nghi lễ này hàm ẩn một ý nghĩa vô cùng cao siêu. Thí dụ cho Phật tánh vốn nó tiềm ẩn trong tâm hồn mỗi một con người, nhưng chính vì bụi bặm phiền não cũng như tham sân đã che lấp, nên Phật tánh đã không hiển lộ ra được. Muốn hiển lộ thì  phải mượn nước thơm để tẩy rửa đi bụi trần. Đây cũng là một đề tài giúp bản thân chúng ta quán niệm đến việc gột rửa thân tâm của chính mình, để tìm lại tự tánh thanh tịnh vốn sẵn có nơi tự tâm.

Hiểu như thế nào về nghi thức tắm Phật?

Tắm Phật là nghi thức tưới nước thơm lên tượng Phật sơ sinh, ngoài mục đích để kỷ niệm Phật đản sanh thì còn mang ý nghĩa sâu sắc về sự tẩy trừ phiền não cũng như hướng đến thanh tịnh ba nghiệp thân khẩu ý của mỗi con người.

Nguồn gốc lễ tắm Phật

Nguồn gốc của nghi lễ tắm Phật bắt nguồn từ chính sự tích Đức Phật đản sinh. Theo như Phật sử, khi Phật đản sinh thì trên trời có chín vị rồng tới phun hai dòng nước nóng lạnh tắm rửa cho Ngài. Cùng đúng lúc ấy, chư thiên tung hoa trời và trỗi nhạc lên chúc mừng Thái tử. Về sau đó lễ tắm Phật là một trong những nghi thức quan trọng trong lễ hội kỷ niệm Phật đản.

Ý nghĩa nghi thức tắm Phật

Nghi thức này mang một ẩn dụ có ý nghĩa cao siêu. Pháp thân của Đức Phật vốn rất thanh tịnh nên cần gì đến chúng ta phải tắm rửa. Nhưng sự thật là mượn việc tắm Phật để gột rửa nội tâm cũng như tìm lại tự tánh sáng ngời của thâm tâm mình. Mỗi con người chúng ta đều có chơn tâm hay Phật tánh, nhưng lại bị ba độc tham, sân, si che lấp đi nên không thể hiển lộ ra được. Khi đứng trước Đức Phật con người giống như đối diện với nội tâm, chúng ta có dịp quán sát nó kĩ hơn. Múc một muỗng nước thanh tịnh từ ngay trên vai Phật tưới xuống, nếu tâm ta có tham niệm thì nguyện cho nó theo dòng nước thanh tịnh mà trôi đi hay lòng có sân hận thì mong cho dòng nước nầy cuốn sạch, nếu tâm mình có si mê, ngu muội thì cầu ước cho dòng nước thanh tịnh làm cho tâm trí được khai mở, sáng suốt. Là người phàm chắc chắn không ai vẹn tròn. Tâm thanh tịnh, trong sáng giúp bản thân chúng ta thấy những điều lỗi lầm, sai trái do thân, khẩu, ý tạo ra để biết sám hối và từng bước chuyển biến thăng hoa.

Nghi thức tắm Phật

Để thực hiện lễ tắm Phật, trước tiên phải trần thiết bàn thờ với đầy đủ mọi thứ hương hoa, thỉnh tôn tượng Phật sơ sinh để trong chậu hoặc thau lớn tinh sạch. Chuẩn bị nguyên liệu nấu nước thơm tắm Phật. Ở nước ta thông thường hay nấu nước với hoa lài rồi chờ nước nguội đổ vào chậu và rải thêm hoa lài vào nước tắm Phật. Phải nhớ rõ nước tắm Phật phải là nước tám công đức, vì vậy người chuẩn bị nước cần phải có lòng thành tâm, tin tưởng trọn vẹn vào công đức tắm Phật mới thành tựu như nguyện.Đến khung giờ hành lễ, đạo tràng trì tụng kinh sám theo nghi thức Lễ tắm Phật. Đến đoạn tắm Phật tất cả mọi người đồng tụng kệ và chú Tắm Phật rồi mọi người tuần tự đi đến lễ đài tôn trí tượng Phật sơ sinh chắp tay thành kính đảnh lễ rồi từ tốn múc nước nhẹ nhàng tưới lên hai vai của Ngài. Trong lúc tắm Phật bản thân mỗi người cần lắng lòng thanh tịnh quán tưởng dòng nước cam lộ tinh sạch này sẽ gội nhuần tâm tư. Những tâm niệm tham lam cũng như sân hận và si mê của bản thân hãy nhờ công đức này mà được tẩy sạch. Mọi suy nghĩ cũng như lời nói và việc làm xấu ác cũng được xóa tan. Thân tâm từ đó trở nên thanh tịnh, mát mẻ, nhẹ nhàng.

Theo dòng lịch sử của dân tộc, lễ Phật đản cùng nghi thức Tắm Phật dần đã trở thành một nét sinh hoạt tâm linh cao đẹp trong văn hóa Việt Nam. Lễ tắm Phật có năng lực đưa mỗi người chúng ta quay lại với chính tự tâm của mình bằng những gọt nước cam lộ thanh tịnh được tưới trên thân tượng Phật, cũng như đang tưới vào chính tâm điền của hết thảy mọi người, làm tươi mát ngọn nguồn của giác ngộ. Người con Phật với tấm lòng tôn kính Tam Bảo, trên nền tảng của chánh kiến, mỗi khi thắp một nén hương cũng như dâng một cành hoa lên đức Phật, hay rưới những gáo nước thơm tinh khiết lên tôn tượng Như Lai, với ước nguyện quay về nương tựa với giác tánh nơi tự tâm, trang nghiêm cho chính mình bằng hương thơm đức hạnh và bằng nước từ bi nhẫn nhục, để có khả năng tùy thuận thích ứng với tất cả duyên thuận, nghịch, chuyển hóa tự thân và trang nghiêm tịnh độ. Phải chăng trong chính giây phút cảm ứng mầu nhiệm, bản thân ta cũng thấy được mình đang tắm gội đức Phật của chính mình. Cho đến ngày nay đây vẫn là một nét văn hóa đẹp đẽ, ý nghĩa được lưu truyền. Với hàm ý sâu xa của nghi lễ này mỗi phật tử sẽ luôn thấy tâm phật trong chính mình.