Chùa Hương Tích ở tỉnh Hà Tĩnh toạ lạc trên đinh núi Hồng Lĩnh thuộc xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh.

Sự tích chùa  Hương Tích

Chùa Hương Tích gắn liền với truyền thuyết về công chúa Diệu Thiện con vua Trang Vương hóa thành Phật

Vua Sở Trang Vương chỉ sinh được ba người con gái là: Diệu Ân, Diệu Duyên và Diệu Thiện. Khi 3 nàng công chúa trưởng thành, Diệu Ân và Diệu Duyên nghe theo ý vua cha đều lấy chồng là quan trong triều. Đến lượt Diệu Thiện, Sở Trang Vương muốn gả nàng cho một vị tướng quân trong triều để làm chỗ dựa khi già yếu.

Biết hắn là một kẻ độc ác, nàng không tuân theo lời vua cha nên bị cha ruồng rẫy. Phẫn chí, công chúa Diệu Thiện bỏ ra chùa Hương Tích ở. Viên quan võ kia được vua sai đi đón nàng về. Vốn tính hung ác, hắn phóng hỏa đốt chùa nhằm bắt nàng phải trốn ra. Nhưng công chúa Diệu Thiện và các tăng ni được Phật che chở và cứu thoát. Phật lại sai Bạch Hổ đem nàng trốn sang nước Việt Thường Thị. Đến trước hang động Thiếu Lĩnh, tức ngọn núi Hồng Lĩnh, nàng Diệu Thiện ở lại dựng am tu hành, chẳng bao lâu nàng nổi tiếng là vị sư cô từ bi bác ai.

Từ khi công chúa Diệu Thiện bỏ đi, vua Trang Vương thương nhớ sinh ra bệnh nặng, uống bao nhiêu thuốc cũng không khỏi. Một thần y bắt bệnh nói với Trang Vương rằng chỉ cần có một bàn tay và mắt của một người con gái là có thể chữa khỏi bệnh cho vua. Cả hai nàng công chúa Diệu Ân và Diệu Duyên đều không đồng ý.

Loading...

Thần ý lại nói với Trang Vương rằng, bên nước Việt Thường có bà ni cô đắc đạo, chỉ cần bàn tay và mắt của ni cô đó cũng có thể chữa khỏi bệnh. Vua nghe vậy liền cho người đi sang nước Việt Thường cầu xin. Công chúa Diệu Thiện nghe tin cha mình bệnh nặng, lại cử sứ sang cầu xin thuốc chữa bệnh, liền móc mắt, cắt tay cho sứ giả đem về làm thuốc. Trang Vương uống xong thuốc thì tự nhiên khỏi bệnh liền sai người sang tạ ơn, thì mới biết người cho thuốc chính là con gái út của mình từ bị ruồng bỏ.

Đức Phật cảm tấm lòng từ bi của Diệu Thiện, liền ban phép cho nàng mọc lại tay và mắt trở lại rồi hóa thành Phật Quan âm. Nơi nàng hóa Phật tu hành được nhân dân quanh vùng xây thành chùa Hương Tích

Kiến trúc chùa Hương Tích

Do bị hỏa hoạn năm 1885, phần lớn các công trình kiến trúc, tượng phật, hiện vật trong chùa Hương Tích bị thiêu rụi, chỉ sót lại một vài công trình kiến trúc đơn lẻ, gạch lát thời Trần, quả chuông thời Lê. Phải đến năm 1901, chùa mới được vận động xây dựng lại dưới thời Tổng đốc An -Tĩnh là Đào Tấn. Các công trình kiến trúc như đền, am, chùa hầu hết đều được khởi tạo lại trả về dáng vẻ nguyên xưa. Nhưng tiếc thay Phật Phả và Bia ký của chùa Hương Tích không còn. Bởi vậy mà sử liệu về chùa Hương Tích được khởi công xây dựng vào ngày tháng năm nào không có tư liệu nào ghi lại chính xác, mà dự trên các phỏng đoán của các nhà nghiên cứu về sau.

Trên thực tế, chùa Hương Tích ở Hà Tĩnh là cả một quần thể di tích văn hóa tôn giáo Việt Nam cổ truyền, với nhiều ngôi chùa thờ Phật, một vài ngôi đền thờ Thần, trong đó cả cả những ngôi đền mang tính ngưỡng nông nghiệp và tín ngưỡng thờ mẫu. Quần thể chùa Hương ở độ cao 650m so với mặt nước biển, được chia làm ba phần chính: Thượng điện, đền Thiên Vương và am Thánh Mẫu. Theo truyền thuyết, am Thánh Mẫu là nơi Công chúa Diệu Thiện tu hành và hóa Phật Quan Âm. Xung quanh chùa còn nhiều cảnh quan như: động Tiên Nữ, am Phun Mây, miếu Cô, suối Tiên Tắm, khe quỷ khóc…

  • Trong Thiên Lộc Huyện Phong Thủy Cổ Chí của Lưu Công Đạo năm 1811 đã mô tả:

“Trên đỉnh núi có bức thành đá, bên thành có 99 cái nền, cái nào cũng được ghép bằng đá mài đẽo trơn phẳng làm nền gọi là Trang Vương. Người ta lấy đá xây thành am. Trong am đặt tượng Quan âm và một số tượng bằng đá. Bên phải am có chùa Phật, bên trái am có đền thờ đại vương Núi Hồng. Trong đền có tâm bia vua ban chữ thếp vàng. Một con suối xanh theo bậc đá đi lên, mỗi bước là một phong cảnh khác nhau. Lên cao trông khắp bốn phương, đúng là nơi danh thắng đệ nhất ở miền Hoan Châu” 

Một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu nhất trong quần thể kiến trúc chùa Hương Tích đó là Cung Tam Bảo. Nơi quy tập rất nhiều pho tượng Phật có niên đại từ hàng trăm năm đến hàng nghìn năm. 50 pho tượng phật ngồi im kín điện, cao ngang tầm ngực, mây bay vờn quanh. Tất cả như khoác lên một vẻ lung linh hư ảo giữ sương mây, lửa nến.

Trong giai đoạn diễn ra nội chiến Việt Nam năm 1955-1975, để tránh bị bom đạn của không lực Hoa Kỳ rơi phải, các tăng ni trong chùa lúc bấy giờ đã bí mật chôn dấu các pho tượng Phật xuống đất sâu. Sau ngày Thống nhất, mãi đến năm 2006, khi chùa được trùng tu tôn tạo, các tăng ni và trụ trì chùa mới đào lên phúng viếng, đem lại thờ phụng như xưa. Điều kỳ lại là, trải qua bao nhiêu năm nằm dưới lòng đất, sau khi được làm lễ và tráng đi một lớp nước thơm hành lễ, các pho tượng lại nhìn bóng loáng như xưa và không hề có dấu hiệu bị phong hóa. Người nhà Phật cho rằng đó là kỳ tích Quan âm linh thiêng, Phật tổ độ trì, thiện tâm cầu khẩn, và kính cẩn trước ơn lành của trời đất.

Chùa Hương Tích ở Hà Nội

Chùa Hương Tích ở Hà Nội thật ra chỉ là một “phiên bản” đầy ý nghĩa của chùa Hương Tích trên núi Hồng Lĩnh.

Theo cuốn Hương Sơn thiên trù thiền phả, một vị hòa thượng được lệnh của chúa Trịnh (sau khi đi tuần thú) xác định địa điểm và cho xây dựng chùa Hương Tích ở Hà Nội từ đời Lê Huy Tông dưới niên hiệu Chính Hòa (1680 – 1704). Trong khi theo sách Hương Sơn báu quyển, chùa Hương ở Hà Tĩnh là một động cao và khuất, thường có mây mù bao phủ.

Vậy vì sao lại có thêm một chùa Hương “phiên bản” ở phía Bắc? Câu trả lời là vào thời Lê – Trịnh, các vua Lê – chúa Trịnh phần lớn có quê ở xứ Thanh (xem Hoàng Lê nhất thống chí của Ngô gia văn phái) nên các phi tần, mỹ nữ đa số được chọn tuyển ở miền Hoan Châu. Hằng năm các cung phi, cung nữ Thanh – Nghệ – Tĩnh thường trẩy hội chùa Hương trên núi Hồng Lĩnh vào ngày 18-2 âm lịch bằng đường thủy qua cửa Hội Thống (gần Cửa Lò bây giờ). Mỗi lần những “người đẹp” đi xa như vậy khiến chúa Trịnh rất phân vân (tuy đã bố trí lính vệ phục dịch dọc đường), do đó chúa Trịnh mới gọi một vị hòa thượng xác định địa điểm ở miền rừng núi Hà Sơn Bình để xây chùa Hương Tích thứ hai mà thờ vọng để các “người đẹp” đi trẩy hội gần hơn (theo dẫn giải của ông Bùi Văn Nguyên, nguyên tổng thư ký Hội Văn nghệ dân gian VN). Như vậy nhờ “sáng kiến” của chúa Trịnh mà Việt Nam có hai chùa Hương Tích.

Chùa Hương Tích ở Hồng Lĩnh từng được nhắc đến trong bài “Nhớ chùa Hương” của Thái Thuận :

Bỗng nhớ chùa Hương Tích
Khe suối đá gập ghềnh
Dấu Quan Âm ẩn náu
Am Thánh Mẫu tu hành
Biết gì ngoài mây rũ
Muôn thuở tiếng Châu Hoan
Chia sẻ